Temel Gelir (Universal Basic Income – UBI), devletin yaşamanız için gerekli olan parayı karşılamasıdır. Bu durumda yine de işe gider miydiniz? Okula devam eder miydiniz? Ne yapardınız?
     2017 yılında, temel gelir fikri dünyada tanınmaya başladı. Peki bu sistem nasıl çalışıyor ve bunu savunan ya da karşı çıkan temel görüşler neler? Şu anda insanlar temel gelirin ne olduğu veya ne olması gerektiği konusunda uzlaşamıyor.
     Temel geliri bazıları, sosyal programların bitmesini istediği için diğerleri fazladan bir gelir kapısı olması hatta çalışmanın bir seçim haline gelmesini istediği için istiyor.
     Kişiyi yoksulluk seviyesinin üstünde tutacak bir gelir. Bu gelirin Türkiye‘de tekabül ettiği tutar aylık 2.558 ₺ yıllık 30.696 ₺ (Bu tutar 2019 Asgari ücretin brüt halidir.) Bu paraya vergi konulmaz ve isteyen istediği şekilde harcayabilir. Bu senaryoda, temel gelir zenginliğin dağıtımı anlamına geliyor.

Artık Kimse İşe Gitmek İstemezse ?

     Fakat eğer insanlara karşılıksız para verirsek kendilerini alem yapmaya kaptırıp, çalışmayı bırakırlar mı? Dünya Bankası‘nın 2013’te yaptığı çalışma, yoksul insanların nakit olarak yardım aldıklarında bunu tütün ve alkole harcayıp harcamadığını özellikle araştırdı. Sonuç açık bir şekilde şunu gösterdi ki, hayır harcamıyorlar. Başka bir çalışma ise zenginlerin daha fazla uyuşturucu ve alkol tükettiğini ortaya çıkarttı. Tembel ayyaş karakteri gerçeklikten çok, bir toplum klişesi.
      Peki ya tembelliğe ne demeli ? 1970’te Kanada‘da yapılan temel gelir denemeleri gösterdi ki, alıcıların %1’i çalışmayı bıraktı ama bu %1’lik kısmın çoğunluğu, çocuklarına bakmak isteyen ev hanımlarıydı. Ortalamada ise çalışma saati %10 azaldı. 

Sosyal Desteğin Sorunları Nelerdir ?

     Sosyal destek ve işsizlik programlarının bir çok bağlayıcı noktası var. Kurslara katılmak, belli bir işe başvurmak ve bazılarını ne olursa olsun, size olan uygunluğuna bakmaksızın kabul etmek gibi. Bu, kişisel özgürlükleri kaybettirmesi dışında çok fazla zaman kaybına da yol açıyor. Bunların tek amacı ise işsizlik istatistikleri ile tribüne oynamak ve kötü olan durumu gizlemek.
     Sosyal yardımın bir diğer hatası ise insanları yoksulluğa hapsederken pasif davranışı teşvik ediyor oluşu. Örneğin aylık 1.000 ₺ bir destek düşünün. Genelde çoğu ülkede uygulanan sosyal destek uygulamasında, 1 ₺ bile kazandığınız anda yardım kesiliyor. Eğer 1.200 ₺ kazandığınız bir işe girerseniz yardımı kaybedeceksiniz. Bir de üstüne vergi ve ulaşım masrafları ile işe girmeden önceki halinizden daha kötü duruma bile düşebilirsiniz.

Temel Gelir, Enflasyona Sebep Olmaz mı ?

     Temel Gelir iyi hoş da mümkün mü böyle bir şey? Enflasyon denen bir şey var sonuçta? Herkesin parası varsa her şeyin fiyatı artıp durumu aynı hale getirmez mi? Buraya dikkat, yeni para basılmıyor sadece bazılarından herkese dağıtılıyor. Yani fazladan para basılmıyor, var olan kaynaklar kullanılıyor.
     Örneğin ülkenin içinde 100 milyar liralık bir para varsa, temel gelirden sonra yine 100 milyar lira olacak. Paranın bir kısmının el değiştirmesinden başka bir durum yok. Bu yüzden enflasyon artışı yaşanması mümkün değil.

Temel Gelirin Çözülmesi Gereken Yanları

     Her ülkenin temel gelire giden yolu farklı olacaktır. Ancak temel gelire giden en kolay yol sosyal yardımların kesilmesinden geçiyor. Bu sadece bazı devlet kurumlarını ortadan kaldırmak ile kalmaz, aradaki bürokrasi işkencesini de bitirir. Bunun doğurabileceği bir diğer sonuç ise insanları daha kötü bir durumda kalmaları olabilir. Eğer amaç herkese iyilik yapmak ise bazı programların korunması gerekecektir çünkü ülkeler gibi, insanlar da oldukça farklı durumlardadır.
     Bir ikinci yolu da vergi. Özellikle de çok zenginlere. Mesela Amerika’da çok büyük ekonomik büyüme yaşandı ancak yararın çoğu en zengin yüzdenin eline geçti. Gelir farkı da gün geçtikçe artıyor. Bir çoğu sosyal huzurun sağlanması için daha dengeli bir dağıtım başlaması gerektiğini savunuyor.

     2016’da Amerika‘da sadece %33’lük bir kısım işinden memnundu. %16’sı acınacak halde iken %51’i sadece bedensel olarak işe gidiyordu. Yüksek bir temel gelir bu %67’ye iş bıraktırır mı? Burada işi, yapılması zorunlu gıcık görevler bütünü olarak tasvir etmek yanlış olur. Meslekler, bizi kendimize getirip motive edecek bir alan verir. Hayatla bir bütün olmaya, onu anlamaya zorlar. Bir çok insan arkadaşını ve hayat yoldaşını işinde bulur.

Temel Gelirin Avantajları Nelerdir ?

     Temel gelir üstünde yapılan çalışmalar gösteriyor ki, Amerika’da 8 yıllık süreçte fakirlere aylık 1.000$ dağıtmak gsyih’da %12’i artırabilir çünkü alışveriş yapamayan insanlar da artık dahil olacak ve genel talebi arttıracaktır.( Gsyih; gayri safi yurt içi hasıla )
     Peki ya kirli olarak bakılan işleri kim yapacak? Kim tarım işçisi olacak, kim lağıma girecek, kim hamallık yapacak? Eğer zorunda kalınmazsa insanlar zor ve tatminlik yaratmayan işleri yapar mı? Burada temel gelir bu insanlara daha insani çalışma şartları istemek için gerekli kozu verebilir.
     Amerika’da ortalama kazancı olan bir kişinin, fazladan kazandığı her 1 doların ekonomiye katkısı 1,21 $ olarak hesaplanmıştır. Yüksek gelirlinin eline geçen fazladan her 1 dolar ise 0.39 $ olarak ekonomiye geri dönüyor.
     Hala çok zengin ve fakir insanlar olacaktır. Ancak toplumun büyük bir bölümünde varoluş kaygısını ortadan kaldırabiliriz. İnsanların kendilerini yalnız hissetmelerinin sebeplerinden biri de maddi sorunlardır. Yoksul insanların iyiliği, akıllı ekonomik çözümlerle mümkün olabilir.

Temel Gelirin Çözülmesi Gereken Sorunları

     Temel gelir hakkında farklı kaygılar da var. Bütün sosyal yardımların tek bir noktadan ödenmesi, devletlere çok büyük bir koz vermez mi? Tekil düzenlemelerin üstünde oynanması ve değiştirilmesi daha kolaydır. Yada temel gelir ile ilgili popüler söylemler ile politik kâr kazanma çabaları olabilir. Ve maalesef temel gelir, henüz tamamen eşitliği sağlayan bir kavram değil. Örneğin taşrada 2,558 ₺’lik bir gelir gayet yeterli olurken, şehirlerde ki fahiş fiyatlar, yoksul insanları metropol dediğimiz büyük şehirlerden dışlayıp, varlık farkının artmasına sebep olabilir. Yani temel gelir iyi mi kötü mü sorusunun dürüst cevabı: Henüz bilmiyoruz.
     Sen ne düşünüyorsun ? Fikrini yorum olarak bizimle paylaşırsan, düşünme şeklimize katkıda bulunabilirsin.

Bir robotun daha iyi yapamayacağı çok az iş olacak. Bunlar olmasını dilediğim şeyler değil; bunlar muhtemelen olacağını düşündüklerim. Ve değerlendirmem doğruysa ve muhtemelen gerçekleşecekse, bu konuda ne yapacağımızı düşünmemiz gerek? Bence bir çeşit evrensel temel gelir gerekli olacak. Çok sayıda mal ve hizmet üretimi olacaktır. Otomasyonla bolluk gelecek. Neredeyse her şey çok ucuz olacak. Sonunda evrensel temel gelir elde edeceğimizi düşünüyorum. Çünkü bu gerekli olacak. Çok daha zor olan, insanların nasıl bir anlamı olacağını bulmak? Birçok insan anlamlarını istihdamlarından alır. 

Elon Musk

Güncelleme – İspanya Temel Gelir Sistemine Geçiyor

     Geçtiğimiz günlerde İspanya Sağlık Bakanı olan Jose Luis Escriva bir dizi önemli açıklamayla Temel Gelir sistemini yasal hale getireceklerini belirtti. Salgın nedeniyle işlerinden olan 1 milyon kişi için bu oldukça önemli bir gelişmeydi. Her ne kadar bu işleme tam olarak Temel Gelir diyemesekte yine de büyük bir adım olduğunu kabul etmeliyiz. Temel Gelir, kayıtsız şartsız bütün ülke vatandaşlarına verilmesi gereken bir ödenek. Fakat burada İspanya hükumeti, bunu zor durumda kalan insanlar için kısa süreliğine uygulanacak bir destek paketi gibi kullanıyor.
     Avrupa ise bu konuda daha çekimser davranarak, Temel Gelir sisteminin işlevsiz olduğunu savunuyor.


Kaynaklar :

  1. Nakit Transferi ve Uyuşturucu Ürünleri (Cash Transfers and Temptation Goods) Yoksulluk Tuzağı ( The Poverty Trap )
  2. Basit Ekonomide Kırık Ekonomimiz ( Our Broken Economy, in One Simple Chart ) 
  3. Evrensel Temel Gelirin Makroekonomik Etkilerinin Modellenmesi ( Modeling the Macroeconomic Effects of a Universal Basic Income )
  4.  İnsanlara Para Verirsek Ne Olur? ( What Would Happen If We Just Gave People Money? ) 
  5. Sermaye Olarak Nakit ( Cash as Capital ) 
  6. Elon Mask’ın Dünya Hükümeti Zirvesi Konuşması ( Elon Musk World Government Summit speech )
  7. Kurzgesagt – In a Nutshell

Etiketlenenler:

, ,

Yazar Hakkında

Efgan Bey

27 yaşında olan bir tasarımcıyım. Felsefe, edebiyat, teknoloji ve bilim gibi entel dantel şeylerden keyif alırım. İyi insanlar olma yarışında, bütün yarışmacı arkadaşlarıma başarılar dilerim. İyi olan kazansın.

Tüm Yazıları Görüntüle